O książce Rozmyślam słowa…z Różą Czerniawską – Karcz rozmawiała Aneta Gawriłow.

W ostatni czwartek kwietnia 2024 roku odbyło się 98. spotkanie z cyklu W Pałacu literacko, ale nie takie, jak zazwyczaj. Mieliśmy do czynienia nie tylko z zamianą ról. Przypomnę, że zazwyczaj gospodynią wydarzeń z tego cyklu jest Róża Czerniawska-Karcz, a tym razem to ona była bohaterką, z którą rozmawiała Aneta Gawriłow. Jak mówiła autorka, jej książka Rozmyślam słowa… jest niejednorodna, to podróż dotykająca różnych zdarzeń życia. Jakich? Czyich? Cierpliwości. Dowiecie się wkrótce.

Spotkanie inne niż zwykle. Książka również. Ukazała się w serii: akcent, a każda publikacja
z tej serii wydawniczej rozpoczyna się wstępem. Czy na stronie dziewiątej z pytaniem A gdzie jest akcent? spotykamy się ze wstępem? Nie. A może to jeden z utworów składających się na książkę? Czyli na wstępie wiemy niewiele, bo – jak powiedziała sama Róża Czerniawska-Karcz – „napisałam książkę i nie będę się z niej tłumaczyć w jakimkolwiek wstępie”. Czytamy dalej: Zastanawiam się, gdzie postawić akcent …może na ostatniej sylabie? Dodaje, że każdy może ten akcent postawić gdzie indziej…, jeśli go odnajdzie.

Okazało się tymczasem, że uczestnicy spotkania jaki i sama pisarka dowiedzieli się, że drugie wydanie publikacji może mieć już gotowy wstęp napisany… w gratulacji od pisarek i pisarzy ze Związku Literatów Polskich Oddziału w Szczecinie. Owa odczytana laudacja mogłaby bowiem zostać odczytana również jako recenzja Rozmyślań…

Słów padło wiele podczas wieczoru, jak to przy rozmyślaniach, ale wybrzmiało również Milczenie głosem samej autorki: Przyglądałeś się milczeniu myśli Nikt ich nigdy nie usłyszał Myśli są milczące jak cisza w kosmosie Stamtąd pochodzą mgliste i ulotne jak gwiezdny pył Kłębią się w nas i poza nami jak Idee przeczuwane tylko… nienazwane To słowa szepczą szeleszczą mówią krzyczą wrzeszczą i są tylko namiastką Myśli Nieudolną próbą tworzenia świata, którego nie znamy Milczenie Ono nie musi brzmieć By grać muzykę sfer.

Aneta Gawriłow po wnikliwej lekturze zbioru utworów zwróciła uwagę na powtarzalność niektórych słów. Dotarła do zestawu słów-kluczy. Jakich? Na przykład sen czy labirynt. Objaśnienie: ze snu wychodzi się jak z labiryntu. Budzi się dzień, który tez może się okazać labiryntem. Znaczenia, znaczenia… Zanim wybrzmiał jej głosem utwór Mówi do mnie dzień, dodała, że ten dzień przecież nie jest wcale taki zwyczajny. Nasuwa się pytanie, czy każdy dzień może się domagać wiersza o nim? Z kolei – jak mówiła Aneta Gawriłow – w Rozmowie o sekrecie – odsłoniła się głęboka wrażliwość narratorki. Wnioskuje też, że potrzeba słuchania siebie i innych wybrzmiewa w podtekstach całej książki. Autorka zwierzyła się, że teksty powstały dawno i niedawno, stąd ich różnorodność tematyczna, wątków czy gatunków, i nie utożsamiałaby się tak bardzo z bohaterką/ z bohaterkami. Jest tam któraś ona, któryś on, uniwersalni oraz indywidualnie niepowtarzalni.

Słuchający mogli zestawić dwa spojrzenia na zawarte w książce treści: prowadzącej spotkanie, czytelniczki-adresatki, Anety Gawriłow oraz autorki nadawczyni swego dzieła.

W książce Róży Czerniawskiej-Karcz utwory napisane dawniej mieszają się z nowszymi. Pojawiły się w prezentowanej publikacji te, które są dla autorki ważne. Które w nowym układzie zbudowały nową jakość, opowiedziały na nowo pewne historie, znane i mniej znane. Padło pytanie o nowy zapis. A jak to jest z interpunkcją? Jedni poeci rezygnują z niej, inni nie. W odpowiedzi bohaterka spotkania objaśniła swoje stanowisko; kiedyś pisała w zgodzie
z normą językową, bo tak jej dyktowało zarówno poczucie estetyki jaki potrzeba jasnego przekazu, ale z czasem zrezygnowała z interpunkcji, szczególnie w tekstach nasyconych lirycznie, ponieważ interpunkcja stanowiła ograniczenia w muzyce wypowiedzi, burzyła potoczystość przekazu myśli, a przecież już w zamiarze tytułowym kryło się przesłanie – rozmyślam. Myśli nie mają ograniczeń, więc ich zapis był próbą oddania tychże przepływów… Do tak rozumianego procesu twórczego nawiązuje także tekst zatytułowany Sztuka makijażu. Poetka przekonuje, że z pisaniem wierszy/ z zabiegiem poetyckim jest podobnie, jak
z makijażem, modą, stylizacją. Czasem wystarczy musnąć słowo puszkiem, by były gotowe do wyjścia w publiczną przestrzeń, a innym razem zdarza się, że nad tekstem pracuje się długo
i mozolnie, aby stworzyć dyskretnym makijażem nowy wizerunek.

Zwraca uwagę tekst Pierogi:

wczoraj umarł czyiś ojciec zaraz potem być może urodziło się/ dziecko pada śnieg marznie Bałtyk w Libanie leje wymodlony/ deszcz lepię pierogi… gwiazda zgasła pojawiła się supernowa/ Ziemia Księżyc skrywa stygnie Słońce lepię pierogi… dzieci/ ze szkoły wracają rzucają śnieżkami dzwoni śmiech do drzwi…/ lepię pierogi… w Afganistanie Iraku Syrii Ukrainie głód strach/ śmierć tyle krwi tyle nienawiści… a ja lepię pierogi… wyrabiam/ miękkie pulchne ciasto nakładam smakowity farsz dokładnie/ zlepiam brzegi jak gdyby nigdy nic…

Aneta Gawriłow powiedziała, że po raz pierwszy usłyszała go na Różance, gdzie były prezentowane wiersze konkursowe O wojenną metaforę, po agresji Rosji na Ukrainę.
W objaśnieniu samej poetki motywacją do napisania pierwszej wersji tego tekstu było wydarzenie z życia osobistego, ale potem nastały takie, a nie inne okoliczności, więc zastąpiła w nim słowa i zamieniła miejsca. Jej zdaniem, tylko dotykamy słowami z emocji, tych wszystkich wiadomości, które docierają do nas ze świata. To w nas zmieniają one swój wymiar, wychodzą znów naprzeciw codzienności… by walczyć nimi poprzez dążenie do normalności, do zachowania elementów codzienności. Nasza codzienność jest częścią kosmicznego wymiaru świata. Tym symbolem codzienności w utworze Róży Czerniawskiej – Karcz jest przecież właśnie lepienie pierogów.

W książce jest rozdział pod tytułem Ich ciemność przyjazna, który powstał na bazie doświadczeń z obcowania nauczycielki z uczniami niewidomymi i niedowidzącymi. To niezwykle budujące przeżycie. Wspomina relację z jednym ze swoich uczniów: ona przekazywała mu swoją wiedzę, a on wprowadzał ją w swoją przestrzeń, gdzie nie ma przeżywania światła, koloru, perspektywy, gdzie doświadczanie przestrzeni jest na odległość ręki, opuszka palca, który sunie po punktach pisma Braille’a.  Tu wybrzmiał jeden z utworów pod tytułem On, który rozpoczyna się następująco: ON – poza obrazem, poza perspektywą, tam gdzie świt jest tylko negatywem światła. Mieszka pod czarnym słońcem. Nasz bliski. W tym samym, w całkiem innym świecie. (…).

Nie zabrakło bajek i górzeńskich legend, Szczecina i Krakowa, innych miejsc, a także przypomnienia utworu, który może się kojarzyć ze wspomnieniem innego spotkania z cyklu
W Pałacu literacko. Wspomnieniem 90., jubileuszowego wieczoru w Pałacu Młodzieży. Poetki i poeci zasiedli wtedy Przy stole Wiersza na zaproszenie Róży Czerniawskiej – Karcz. Ten utwór w książce Rozmyślam słowa… przywołuje obraz w pamięci. Czy Wam też się marzy wiersz przy twarzy?

Cóż, 98. wieczór w Pałacu był szczególny, bo Róża Czerniawska-Karcz świętowała tamtego dnia swoje urodziny. Czyli jeszcze jedna osobista przestrzeń poza wierszem, podzielona
z przyjaciółmi… Po spotkaniu przy torcie, kawie i herbacie nie mogło zabraknąć rozmów kuluarowych nie tylko o literaturze.

Edyta Rauhut
zdjęcia: Izabela Ginett

Wiosennie nieco lirycznie, bo z poetką rozmowa będzie, ale też tematy niekoniecznie z poezji wzięte, nieco bajki, może beskidzkiej legendy, może jakaś sentymentalna podróż do Wilna albo Lwowa, a może Krakowa – wspomnienia czy sny… słowem o tym, o czym każdy z nas czasem rozmyśla…

Dlatego serdecznie zapraszamy zainteresowanych na 98. wieczór W PAŁACU literacko, gdzie odbędzie się właściwa promocja książki Róży Czerniawskiej Karcz, „Rozmyślam słowa…”.
Spotkamy się jak co miesiąc – 25 kwietnia 2024 roku, o godz. 17.30, w sali multimedialnej 106, w Pałacu Młodzieży-Pomorskim Centrum Edukacji w Szczecinie, przy Alei Piastów 7 w Szczecinie.
Dobiega końca 14. sezon spotkań z pisarzami i poetami nie tylko szczecińskimi, ale za to rozpoczęły się VIII Szczecińskie Promocje literatury oraz IX Szczecińska Wiosna Poezji, projekt szczecińskiego Związku Literatów Polskich.

Nieco odmiany należy się Bywalcom pałacowych spotkań, stąd organizatorzy wyszli naprzeciw… i nastąpiła mała zamiana ról. Otóż prowadząca od 12 lat pałacowe wydarzenia, Róża Czerniawska-Karcz, zasiądzie tym razem na krzesełku autorów-gości, a rozmowę z nią poprowadzi Aneta Gawriłow. Obie poetki odnajdą się przestrzeni ROZMYŚLAŃ…, które to ze swojej książki „Rozmyślam słowa…” wywołała AUTORKA. Klimaty? Jak u poetek… wysnute, być może, z kwietniowego dnia:

Mówi do mnie Dzień – Napisz o mnie Wiersz
– O czym ten wiersz?
– O mnie
– Czyli?
– O dniu…
– Tak… Przecież jesteś Dzień jak co dzień Co to za wiersz?…
– A wiesz – mówi Dzień – Że ja Nigdy nie będę Jak co dzień…
Nie rodzę się Nie przychodzę Nie odchodzę Po prostu Jestem…
I… Nie ma mnie… Dlatego napisz O mnie ten Wiersz… Zachowaj
mnie… TY mi podaruj tę wieczność…

A inne dni z przeszłości do przyszłości również odnajdą się w tym kwietniowym dialogu, w którym na pewno każdy odnajdzie siebie – i dla siebie chwilę ulotną pałacowego wieczoru.

ZAPRASZAMY

WSTĘP WOLNY

Krótko po spotkaniu w Książnicy Pomorskiej, w której Rafał Podraza otrzymał Złoty Ekslibris z rąk dyrektora, Przemysława Wragi, można było po raz kolejny uczestniczyć w spotkaniu z ciotecznym wnukiem Magdaleny Samozwaniec. W miniony czwartek odbył się 97. wieczór literacki z cyklu W Pałacu Literacko.

O czym rozmawiały z panem od Kossaków, muzyki i sportu dwie polonistki, poetki i pisarki, Róża Czerniawska-Karcz i Aneta Gawriłow w murach Pałacu Młodzieży-Pomorskiego Centrum Edukacji w Szczecinie? Tym razem mowa była o bajkach pierwszej damy polskiej satyry, które Rafał Podraza wydał w pięćdziesiątą rocznicę śmierci pisarki. Książka nosi tytuł Baśnie, bajki i bajeczki (nie) tylko dla dzieci.

(…) Wybrałem siedem baśni, które zaraz po II wojnie światowej ukazały się w formie malutkich książeczek. Dołączyłem też wcześniej niepublikowaną „Opowieść koteczki” – pisze we wstępie do publikacji Rafał Podraza. Znalazło się w niej również opowiadanie pod tytułem Wyjazd mamy do miasta, którym młodsza siostra Marii Pawlikowski-Jasnorzewskiej zadebiutowała w wieku zaledwie trzynastu lat. Gościom Pałacu Młodzieży przeczytała je Aneta Gawriłow, a rozpoczyna się ono tak:

– Mamo, mnie przywieź cukierków! Cukierków i…

– A mnie koniecznie pierniki! Mamo! Mamusiu kochana!

– Mon Dieu! Ces enfants! Moja panno Maniu, pozapominam na śmierć wszystkiego.

– Dobrze dziecko, dobrze, przywiozę, tylko nie nudźcie już, bo i tak mam dużo na głowie… Co to ja chciałam powiedzieć… Aha, moja panno Maniu…

– Mnie cukierków! Mamo, tych czerwonych… tych, co to…

– Jezus Maria! Dzieci, przestańcie, bo mnie głowa rozboli i nie pojadę. (…)

Jak przebiegały dalej przygotowania do wyjazdu do miasta i czy doszedł on do skutku, dowiecie się zaglądając do Baśni, bajek i bajeczek (nie tylko) dla dzieci.  Nie tylko w tej historii, ale też w innych pazur satyryczki się ujawnia. Autorka na swój własny sposób przedstawiła baśnie i bajki znane wielu czytelnikom, tym młodym i starszym. Znajdzie się z pewnością wiele osób, którym rodzice czy dziadkowie czytali na dobranoc Królową Śniegu, Jasia i Małgosię i wiele innych bajek i baśni.

Podczas spotkania czytelnicy mieli okazję posłuchać fragmentów Pana Twardowskiego, wspomnianej wcześniej opowieści o Jasiu i Małgosi, czy Śpiącej królewny. Pamiętacie moment obdarowywania małej królewny przez wróżki?

(…) Kiedy wróżki przybyły, nastąpiła chwila składania życzeń. Wróżka dobroci porwała maleńką na ręce, długo tuliła do siebie i całowała w czoło i oczy.

– Musisz być dobrą maleńka królewno – szeptała – Pamiętaj, że żyć trzeba nie dla siebie, lecz dla innych, to największe szczęście i radość!

– Nie zapomnij jednak o szczęściu osobistym – wtrąciła swoje życzenia wróżka od szczęścia i urody. – Będziesz piękna i przez wszystkich kochana. Gdy wyrośniesz na urodziwą pannicę, zjawi się królewicz. Pojmie cię za żonę i będziecie się kochać długie lata. Pieniędzy nie potrzebuję ci życzyć, bo ojciec zostawi duży majątek.

– Pieniądze nie dają szczęścia – wtrąciła poważnie wróżka mądrości.

– Tak – zaszczebiotała wróżka od szczęścia i urody – ale uspokajają nerwy i pozwalają, gdy trzeba wyjechać do wód!

Wróżka mądrości mówiła długo i mądrze o zadowoleniu, jakie daje człowiekowi wiedza i talent.

A jak prezentowała się u Magdaleny Samozwaniec zła wróżka, czy – jak niektórzy ją nazywają – czarownica, wiedźma? Była po prostu wróżką wad, rozzłoszczoną o to, że nikt jej nie zaprosił. Domyślacie się czego życzyła małej królewnie?

Mimo że część twórczości pierwszej damy polskiej satyry była dedykowana dzieciom, to ona sama za nimi nie przepadała. Jak wspominał Rafał Podraza podczas spotkania, dziecko u Samozwaniec było zawsze trochę takim urwisem. Ale nietrudno znaleźć inne motywy w bajkach Magdaleny Samozwaniec. Na przykład zawiść między kobietami, którą – jak przekonuje Podraza – można znaleźć w Kopciuszku.

A czy sam Rafał Podraza lubi bajki? Przyznaje, że tak. Według niego kształtują one charakter. Jako ulubioną wymienia Jasia i Małgosię.  Nie zabrakło pytań i refleksji od gości, a po spotkaniu rozmów kuluarowych przy herbacie, kawie i ciastku.

Edyta Rauhut

Zdjęcia: MW

Zapraszamy na 97. wieczór W PAŁACU literacko. Spotkamy się 14 marca 2024 roku, o godz. 17.30 w sali multimedialnej 106, w Pałacu Młodzieży-Pomorskim Centrum Edukacji w Szczecinie, przy Alei Piastów 7 w Szczecinie. Przypominamy, że trwa nadal nasz 14. sezon spotkań z pisarzami i poetami nie tylko szczecińskimi.

Tym razem Rafał Podraza zaprezentuje nieznane, bo dotąd niepublikowane bajki swojej ciotecznej babki, Magdaleny Samozwaniec. Z domowych archiwów jak z baśniowego Sezamu wydobywa kolejne skarby po Pisarce. W 2022 roku wydał zbiór „Baśnie, bajki i bajeczki”, które śmiało można potraktować jak kolejne pastisze znanych dzieł literackich… tym razem to nie melodramat Trędowata, ale znane wszystkim baśnie i bajki, tak rodzime jak i wywodzące się z Francji czy Niemiec. Są też zupełnie autorskie opowiastki z Krakowem w tle.

Z Rafałem Podrazą o rodowodzie bajek, o babce, której satyryczny ryt towarzyszył w pisaniu zawsze i o samych bajkach – rozmawiać będą Róża Czerniawska-Karcz i Aneta Gawriłow. Zapewne wybrzmi też sama bajka, a z nią pointa komentarza.

Wieczór zapowiada się jak zawsze interesująco i…smakowicie w słowach i historiach.

ZAPRASZAMY

WSTĘP WOLNY

RK

Edyta Rauhut

Zapraszamy w gościnne progi Pałacu Młodzieży na 96. wieczór W PAŁACU literacko. Spotkamy się 22 lutego 2024 roku, jak zawsze o godz. 17.30 w sali multimedialnej 106, w Pałacu Młodzieży-Pomorskim Centrum Edukacji w Szczecinie, przy Alei Piastów 7 w Szczecinie. Trwa przecież nasz 14. sezon spotkań z pisarzami i poetami nie tylko  szczecińskimi.

Tym razem w imieniu organizatorów zaprosiliśmy na spotkanie liczny krąg autorek i autorów, którzy od czterech lat współpracują z redakcją PRYZMATU literackiego, wydawanego przez szczeciński oddział Związku Literatów Polskich. W rozmowie odsłonimy kulisy nie tylko powstawania samego rocznika, ale też autorki i autorzy podzielą się swoimi doświadczeniami w poszukiwaniu tematów, bohaterów, archiwów, które to posłużyły im do napisania tekstów zamówionych przez redaktora naczelnego PRYZMATU, prezesa Leszka Dembka. Sądzę, że nie zabraknie anegdot, wpadek, sprzeczek, ale i pochwał za wieloletnią współpracę przy tworzeniu tak zacnego wydawnictwa, które nie tylko prezentuje szczecińskich pisarzy i ich różnogatunkowe dzieła, ale też widocznie angażuje się w życie literackie naszego miasta i regionu, o kraju nie zapominając.
Zapowiada się niezwykle interesujące spotkanie z wielogłosem literackim w roli głównej.

ZAPRASZAMY! WSTĘP WOLNY!